Blog: niet schrikken

14 december 2017

Een tijdje terug was ik samen met Lyna Polikar uitgenodigd voor een bijeenkomst met klantmanagers van de gemeente Amsterdam om te praten over het verband tussen eenzaamheid en zelfdoding. Klantmanagers hebben de taak om mensen te activeren, ook als ze al heel lang in de bijstand zitten. Het komt regelmatig voor dat deze mensen, die langdurig thuis zitten, in een isolement raken. Ze hebben weinig sociale contacten, ze hebben geen geld voor sportactiviteiten, voor uitjes met de familie of voor buurtverenigingen. Ze hebben het gevoel dat ze niet meer van maatschappelijke betekenis zijn. Hun sociale netwerk wordt steeds kleiner. Als een klantmanager op bezoek gaat om te kijken of iemand kan worden geactiveerd, horen ze uitspraken als: ‘Waar leef ik eigenlijk nog voor?’ Er ontstaan sombere gedachten: ‘Wie zal mij nog missen, ik doe er niet meer toe.’ Zo kunnen mensen eenzaam en depressief worden.

Hoe reageer je daarop? Praat over hun wanhoop en vraag wat ze nodig hebben. Wat je vooral niet moet doen, is wijzen op de mooie dingen van het leven. Zo van: ‘Kijk toch eens naar de bloemetjes buiten? En u heeft toch heel lieve kinderen?’ Wat je ook niet moet doen, is schrikken en meteen in actie komen. De beste reactie: probeer te begrijpen wat er in iemand omgaat. Pak een stoel, ga naast iemand zitten en stel vragen. ‘Waarover bent u somber? Wat maakt u nu zo wanhopig? Wat kan u helpen? Wat heeft u nodig?’ Ik vraag ook vaak: ‘Denkt u er wel eens aan om een einde aan uw leven te maken? Hoe lang loopt u hier al mee rond? Hoe denkt u er een einde aan te maken?’

Klantmanagers hoeven niet bang te zijn om deze vragen te stellen. Ze hoeven ook niet te denken dat ze mensen op een idee kunnen brengen. Dat is namelijk niet zo. Het helpt mensen juist om hun gedachten op een rij te zetten. En heb je als hulpverlener het gevoel dat iemand er echt een einde aan wil maken? Zelf zeg ik op zo’n moment: ‘Ik maak me veel zorgen, dit kan ik niet bij me houden. Ik ga de huisarts bellen.’ Als het urgent is, bel altijd 112.

Monique van Raan

Casemanager suïcidepreventie