Zoeken in GGD Amsterdam
Pad tot huidige pagina
Verbergen
De GGD richt zich op alle inwoners van Amsterdam,­ Aalsmeer, Amstelveen, Diemen, Ouder-Amstel en Uithoorn.

Bruine rat en zwarte rat

10 mei 2016

In het kort

Informatie over overlast door Bruine en zwarte ratten. Hoe herkent u ze en wat zijn de eventuele gevaren voor de gezondheid. Wat kunt u zelf doen om overlast te voorkomen en wat kan de GGD voor u doen.


De meest voorkomende rat in Nederland is de bruine rat. Bruine ratten zijn goede zwemmers die in groepsverband leven. Zij hebben een voorkeur voor verblijf in de openbare ruimte. Bruine ratten komen af op zwerfvuil en etensresten. Zij dringen gebouwen binnen als daar voedsel is en er schuilplekken te vinden zijn. De zwarte rat is in Nederland relatief zeldzaam en komt op dit moment alleen in de haven van Amsterdam voor en in de zuidelijke provincies van Nederland. De zwarte rat verschilt van de bruine rat door de langere en ruigere vacht, de grotere en dunner behaarde oren, de grotere ogen en de langere en dunnere staart. Hij is kleiner en zwemt zelden. De zwarte rat nestelt zich in tegenstelling tot de bruine rat graag in gebouwen (liefst op hoge, droge plekken) waar voedsel te vinden is. Hij is zeer schuw.
Ratten zijn alleseters, zij hebben wel een voorkeur voor granen, zaden, meel en vruchten.
Katten, honden en roofvogels zijn natuurlijke vijanden van ratten.

Overzicht kenmerken:

Bruine rat

  • Grootte: 19 - 30 cm (volwassen, exclusief staart), staart 17 - 23 cm
  • Kleur: grijsbruin, maar varieert in kleur
  • Duur van geboorte tot eerste jong: 3,5 - 4 maanden
  • Gedrag: goede zwemmer en graver
  • Voorkeursplek: rioolstelsel, kruipruimten, waterkanten, tuinen en perken
  • Overlast/schade: verzakkingen, knaagschade, aantasting van voedsel

Zwarte rat

  • Grootte: 16 - 24 cm (volwassen, exclusief staart) staart 17 - 25 cm
  • Kleur: grijsbruin tot donkergrijs, lichte onderbuik maar varieert in kleur
  • Duur van geboorte tot eerste jong: 3,5 - 4 maanden
  • Gedrag: goede klimmer en springer
  • Voorkeursplek: vaak hoger in gebouwen
  • Overlast/schade: verzakkingen, knaagschade, aantasting van voedsel

Op welke manier kunt u overlast van ratten ervaren?

Ratten kunnen schade veroorzaken doordat zij knagen aan verpakte levensmiddelen, textiel, papier, isolatiematerialen, leidingen en kabels (denk aan kortsluiting en storingen). Ratten graven holen en gangenstelsels als schuilplaats. Soms doen ze dit ook in de leefomgeving van mensen.

Wat zijn de risico’s voor de gezondheid?

Bruine ratten en zwarte ratten zijn soms dragers zijn van ziekteverwekkers waar mensen ziek van kunnen worden. Via ontlasting en de urine verontreinigen zij voedsel en water. Dit kan bijvoorbeeld voedselvergiftiging veroorzaken.

In 2009 is bij het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) een langlopend onderzoek gestart naar ziekteverwekkers bij ratten en andere knaagdieren waar mensen ook bevattelijk voor zijn (zoönoses). Het doel van dit meerjarige onderzoek is onder andere om inzicht te krijgen in de verspreiding van bruine en zwarte ratten in Nederland en de aanwezigheid van zoönosen bij wilde ratten in Nederland om zo de risico's beter in te kunnen schatten en eventueel maatregelen te nemen.
In samenwerking met het RIVM doet de GGD Amsterdam nu onderzoek bij ratten in Amsterdam. Bij zowel zwarte als bruine ratten onderzoekt men of zij een aantal ziekteverwekkers bij zich dragen. Het gaat hierbij om de Seoulvirus, Toxoplasma gondii, Coxiella burnetii, Leptospira interrogans en Yersinia pestis.
Amsterdam is als onderzoeksgebied interessant vanwege de aanvoer van ratten (en daarmee misschien ziekteverwekkers) uit de hele wereld via de haven en de mogelijke risico's van verspreiding naar een dichtbevolkt gebied.

Wat kunt u zelf doen om overlast van ratten te voorkomen?

In Amsterdam horen ratten bij het straatbeeld. Zolang ze in de openbare ruimte scharrelen en niet in woningen komen of in grote aantallen op één plek aanwezig zijn, hoeft u dit niet als rattenoverlast te zien. De volgende maatregelen kunt u zelf nemen om rattenoverlast te voorkomen en te vermijden dat ratten doden (en dus gebruik van rattengif) nodig is:

  • Zorg voor een opgeruimde en schone omgeving in en rond uw woonomgeving (dus ook in de schuur, de tuin en plaatsen waar u afval opslaat) zodat een rat geen voedsel vindt. Laat materialen en rommel niet langdurig liggen, want dit biedt nestmateriaal en beschutting om een nest te maken.
  • Bewaar afval in goed afsluitbare bakken totdat het wordt afgevoerd.
  • Zorg dat de rat niet kan binnenkomen via bijvoorbeeld openingen in buitenmuren, luchtroosters, niet goedafgesloten deuren en ramen, defecte (open) rioleringen, putjes en defect regenwaterafvoer. U kunt bij de afdeling Dierplaagbeheersing een middel (mousestop) kopen om kleine gaten mee te dichten. U kunt hiervoor ook staalwol gebruiken.
  • Snoei struiken vooral aan de onderkant. Let erop dat er geen rommel blijft liggen, bijvoorbeeld langs gevels.
  • Zorg ervoor dat ratten op straat geen etensresten vinden. Voer vogels daarom alleen natuurlijk voedsel en zoveel als ze per keer op kunnen eten. Op de webpagina 'Anders voeren' staat hierover meer informatie.

Als uw buren ook overlast hebben van ratten, bespreek dan samen met hen deze maatregelen

Wat kan Dierplaagbeheersing doen?

Ons uitgangspunt is dat wij dieren zoveel mogelijk laten leven en milieuvriendelijk werken. We gaan samen met u op zoek naar de oorzaak en helpen u de overlast op structurele wijze aan te pakken. Zo bespreken we duurzame maatregelen om hinder in de toekomst zoveel mogelijk te voorkomen.

Als de rattenoverlast ondanks uw inspanningen niet vermindert, dan kunt u telefonisch advies krijgen of langskomen bij het adviespunt. U kunt geen rattengif kopen bij het adviespunt.
Bewoners die ratten rondom hun woning of ratten in huis melden, bieden wij een huisbezoek aan. De deskundige bepaalt dan welke maatregelen noodzakelijk zijn. De gemeente Amsterdam betaalt de huisbezoeken en de eventuele rattenbestrijding als er sprake is van een rattenplaag.

Met bedrijven en stadsdelen sluit Dierplaagbeheersing (DPB) vaak een jaarcontract af bij rattenoverlast. Wij leggen dan vast hoe vaak wij per jaar langs komen voor een bezoek. We geven adviezen over hygiëne, omgevingsfactoren, bedrijfsvoering, weringmogelijkheden en over eventueel gericht gebruik van bestrijdingsmiddelen.

Kijk hieronder naar een filmpje over bruine ratten: