Nieuwsbrief Suicidepreventie 2019

Nieuwsbrief Suicidepreventie 2019

Lijst

In 2019 heeft de GGD Amsterdam ervoor gezorgd dat de Amsterdamse aanpak Suïcidepreventie nog beter op de kaart staat. Dit is belangrijk, omdat wij ervan overtuigd zijn dat suïcidepreventie structureel deel moet uitmaken van de reguliere zorg, regionaal en landelijk.

Elke dag zijn er veel hulpverleners, verschillende professionals en vrijwilligers die zich inzetten voor deze moeilijke taak, maar ook familieleden en vrienden helpen mensen in hun omgeving die het zeer moeilijk hebben en die suïcidaal gedrag vertonen. Preventie is dan ook een taak van iedereen in onze samenleving.
Samenwerking met verschillende organisaties en professionals blijft daarbij cruciaal. In 2018 was besloten om meer aandacht te besteden aan professionele ontwikkeling, kennisuitwisseling en samenwerkingsverbanden. We kunnen gelukkig stellen dat deze lijn ook in 2019 succesvol is voortgezet. 

Lees verder over het Amsterdamse suïcidepreventieprogramma in deze nieuwsbrief.


In deze nieuwsbrief

  • Dalende trend zet zich voort
  • Veel belangstelling voor gatekeeperstrainingen
  • Regionaal en nationaal expertise en ervaringen delen
  • Website Doodzonde
  • Interviews met samenwerkingpartners
  • In Memoriam: Jan Mokkenstorm

Dalende trend zet zich voort

In 2018  hebben 88 Amsterdammers zelfmoord gepleegd. Dit is 10,3 per 100.000 inwoners. Dit ligt opnieuw iets lager dan het landelijk gemiddelde van 10,6 per 100.000 inwoners.

De afgelopen vijf jaar waren er verhoudingsgewijs minder of evenveel zelfdodingen in Amsterdam als in de rest van Nederland. Dit is opmerkelijk, omdat zelfdoding vaker voorkomt in sterk verstedelijkte gebieden.

Tot 2014 waren de gemiddelde suïcidecijfers voor Amsterdam veel hoger dan het gemiddelde cijfer voor Nederland. De GGD Amsterdam is in 2011 gestart met haar suïcidepreventie programma. Destijds lag het cijfer met 13,5 per 100.000 inwoners nog 37% hoger dan het nationale cijfer (9,9 per 100.000 inwoners). Sinds de start van het preventieprogramma is een duidelijk dalende trend in Amsterdam waarneembaar.


Veel belangstelling voor gatekeeperstrainingen

Zoals in de voorafgaande jaren was er ook in 2019 weer veel belangstelling voor de gatekeeperstrainingen. Sinds het begin van het project in 2011 heeft het team Suïcidepreventie 200 trainingen georganiseerd en 2380 gatekeepers getraind. De trainingen waren én zijn gericht op verschillende intermediairs, die een belangrijke bijdragen kunnen leveren aan suïcidepreventie.

In 2019 bestonden de getrainde groepen uit professionals en vrijwilligers uit organisaties, die uiteenlopende doelgroepen helpen. Variërend van (buitenlandse) studenten*, LHBT’ers, statushouders en mensen die een beroep doen op maatschappelijk werkers, huisartsenpraktijken en GGZ behandelaars.  Kortom, met z’n allen zorgen wij ervoor dat suïcidepreventie steeds meer onderdeel van de reguliere zorg  en ook een taak van iedereen in onze samenleving wordt.

Een hele belangrijke groep die getraind werd als gatekeepers, waren de POH-GGZ, 30 % van de ondersteuners in de Amsterdamse huisartsenpraktijken. Deze training kwam tot stand dankzij de samenwerking tussen de GGD, ELAA en het team van Arkin Basis GGZ.

*NB: er zijn signalen van verhoogde suïcidaliteit bij studenten uit buitenland. Hiervoor zijn  verschillende oorzaken: veel stress door heimwee, eenzaamheid, gebrek aan sociaal vangnet, aanpassingsmoeilijkheden en niet of  nauwelijks contact met hun Nederlandse studiegenoten. Daarbij komt ook, dat hun ouders vaak veel geld betalen voor hun studie, waardoor de druk om te slagen nog hoger wordt.


Regionaal en nationaal expertise en ervaringen delen

In 2019 heeft het team Amsterdamse Aanpak Suïcidepreventie verder gewerkt aan regionale en landelijke bekendheid om haar expertise te delen en ervaringen uit te wisselen. De filosofie luidt: krachten bundelen om nog meer mensen te bereiken en te helpen, van mensen in nood t/m professionals. Hieronder volgen voorbeelden ter illustratie.

Streven om casemanagement bij andere ziekenhuizen te brengen

De casemanagement wordt voortgezet op de twee locaties van OLVG (West en Oost). Het team Suïcidepreventie wil deze toeleiding naar zorg in Amsterdam breed uitzetten en implementeren; dat is alleen mogelijk als andere grote ziekenhuizen met een SEH-afdeling het belang hiervan inzien. Dit wordt dus een van onze speerpunten voor 2020.

Onze casemanager Monique van Raan gaat voor een half jaar op sabbatical (tot juni 2020) en haar werk wordt in deze periode overgenomen door de GGD sociaalpsychiatrische verpleegkundigen van Vangnet Maatschappelijke en Geestelijke Gezondheidszorg.

Tijdens bijeenkomst 113 Netwerk Ziekenhuizen: belangstelling voor casemanagement

Op 7 oktober werd de tweede landelijke bijeenkomst 113 Netwerk Ziekenhuizen in Utrecht georganiseerd. Tijdens deze meeting presenteerde Monique van Raan de casemanagement: hoe structuren wij de toeleiding naar zorg in Amsterdam? Deze presentatie werd zeer positief ontvangen en leidde tot veel vragen over de interventie en haar werk. Vervolgens hebben andere regio’s informatie over de interventie aangevraagd, hetgeen wij als een positief signaal beschouwen.

Presentatie 'Amsterdamse aanpak Suïcidepreventie' tijdens GGD GHOR bijeenkomst

Op 21 maart heeft projectleider Lyna Polikar de Amsterdamse aanpak Suïcidepreventie tijdens de GGD GHOR Themabijeenkomst ‘Psychische gezondheid – mentale weerbaarheid’ gepresenteerd. Haar presentatie sloot goed aan bij het thema van de bijeenkomst en gaf de toehoorders een inkijk in de Amsterdamse praktijk. De deelnemers aan de bijeenkomst bleken zeer geïnteresseerd te zijn in de Amsterdamse ervaringen, maar vonden het ook een inspirerend voorbeeld van ‘hoe je lokaal suïcidepreventie kunt organiseren’.

Deelname aan panel over "Leven en Overleven" in Amsterdam Zuidoost

In Amsterdam Zuidoost organiseerden de Stichting ProFor en Stichting Zorg en Zelfdoding op 11 juni  een studiemiddag met als thema "Leven en Overleven". Projectleider Lyna Polikar was uitgenodigd om als panellid deel te nemen aan gesprekken en discussies over suïcidaliteit bij etnische minderheden in Zuid Oost. Dat thema blijft vaak in de taboesfeer hangen en wordt daardoor onderbelicht.

Comité van aanbeveling Suïcidepreventie in de opleidingen van artsen en hulpverleners

De Ivonne van de Ven Stichting en professor Ad Kerkhof hebben het initiatief genomen voor de petitie ‘Suïcides voorkomen door opleiding van artsen en hulpverleners’. Lyna Polikar nam deel aan het comité van aanbeveling.

Deze petitie is tot stand gekomen, omdat Suïcidepreventie geen structurele plaats heeft in de opleiding van artsen en hulpverleners. En dat heeft voor alle betrokkenen rondom suïcide nadelige gevolgen. De initiatiefnemers en petitie-ondertekenaars willen de minister ertoe bewegen Suïcidepreventie op te nemen in de wettelijke opleidingseisen voor het beroep van psycholoog, psychiater, SEH arts, verpleegkundige, POH-er, huisarts.
Daarnaast vinden deze pleitbezorgers het essentieel om kennis en vaardigheden voor suïcidepreventie een structurele plaats te geven in de bachelor- en masteropleidingen, hbo opleidingen en in de postacademische BIG-opleidingen van deze zorgprofessionals.

Op 8 oktober 2019 hebben de initiatiefnemers de petitie aangeboden aan staatssecretaris Paul Blokhuis. Op 15 oktober 2019 heeft een delegatie uit het comité van aanbeveling de petitie reeds overhandigd aan de Tweede Kamer.

De staatssecretaris Paul Blokhuis schreef  dat  Suïcidepreventie door betere opleiding van artsen en hulpverleners hem zeer aan het hart gaat. "Ik ga hiermee aan de slag. In al mijn overleggen met beroepsgroepen zal ik verzoeken om dit met voorrang te regelen."

Meer info: https://petities.nl/petitions/suicides-voorkomen-met-opleiding-van-artsen-en-hulpverleners?locale=nl


Website Doodzonde

Op 27 februari was de première van de documentaire Doodzonde; twee jonge mensen. die suïcide hebben gepleegd, worden gevolgd vanuit het perspectief van hun naaste omgeving en hun behandelaars.
De documentaire toont op indrukwekkende wijze duidelijk hoe belangrijk het is dat familie en naasten betrokken worden bij de behandeling van iemand met suïcidale gedachten en hoe slecht dat vaak in de praktijk nog lukt.

Tegelijk met de première is de website www.doodzonde.nl live gegaan. Na registratie kun je hier ruim 25 extra filmpjes bekijken over thema’s als vroegsignalering, privacy, nazorg en impact van suïcide op nabestaanden. Ook komen naasten en hulpverleners zoals Monique van Raan aan het woord.


Interviews met samenwerkingpartners

De Amsterdamse aanpak Suïcidepreventie kan alleen succesvol zijn, wanneer de krachten gebundeld worden voor een geïntegreerde aanpak. Daarom werken GGD professionals samen met professionals van o.a. ELAA en THRIVE. Wij vroegen naar hun ervaringen met de Amsterdamse aanpak.

Interview met Mirjam Kohinor, senior adviseur bij ELAA

ELAA werkt nauw samen met Amsterdamse en Almeerse professionals betrokken bij de geestelijke gezondheidzorg

  1. Op welke manier werk je samen met Amsterdamse team Suïcidepreventie?  Samen met Lyna Polikar en Lidwiens Schweitzer van Arkin heb ik meegewerkt aan een scholing voor POH GGZ over suïcide . Lyna Polikar heeft de lead bij het aanbieden van Gatekeeper trainingen aan professionals in Amsterdam.
    Het was een heel geregel, maar ik ervaar dat als een hele waardevolle samenwerking. Bij evaluatie blijkt dat de scholing enthousiast ontvangen wordt. Dus we hopen in 2020 deze scholing opnieuw aan te kunnen bieden aan POH GGZ en huisartsen.
  1. ELAA is nauw betrokken bij huisartsenpraktijken. Hoe zie jij de rol van huisartsen bij suïcidepreventie?
    Ik denk dat huisartsen en  POH GGZ nog heel erg zoekend zijn wat hun rol kan zijn bij suïcidepreventie. Suïcidaliteit  bespreekbaar maken en hoe dit aan te pakken, vinden veel mensen heel moeilijk . De gatekeeperstraining, toegespitst op huisartsenpraktijken, kan hierbij helpen. Hopelijk kunnen we die in het voorjaar 2020 herhalen voor huisartsen. In 2019 bereikten wij 30% van alle Amsterdamse huisartsenpraktijken, ik hoop van harte dat wij 50%  in 2020 zullen bereiken.
  1. Wat is jouw rol als ELAA adviseur hierbij?
    Als ELAA adviseur breng ik de scholing zoveel mogelijk onder de aandacht bij professionals van de eerstelijnszorg.
  2. Wat vind je van de Amsterdamse aanpak suïcidepreventie?
    Ik vind het onmisbaar; het is uitermate belangrijk dat de politiek, gemeentelijke instellingen en zorgorganisaties structureel aandacht hebben voor dit onderwerp.
  3. Heb je nog aanbevelingen voor het Amsterdamse team Suïcidepreventie?
    Misschien zouden we eens kunnen kijken naar een ‘light’ versie van de gatekeeperstraining. De scholing is nu echt wel een commitment, misschien zouden we ook bij andere thema’s en organisaties (bijvoorbeeld Arkin) kunnen kijken hoe we kunnen aanhaken om het onderwerp ‘suïcide’ nog meer voor het voetlicht kunnen brengen.

    www.elaa.nl

Interview met Marjolein Martens, projectleider Public Mental Health, de GGD Amsterdam

  1. Wat is jouw relatie met de Amsterdamse aanpak suïcidepreventie?
    Als programma manager Public Mental Health heb ik vakinhoudelijk een nauwe band met deze aanpak;  vind het ook een heel goed voorbeeld van een integrale preventieve aanpak, gericht op diverse groepen rondom het thema suïcide.
    Ik kende Lyna al van mijn vorige baan als regiocoördinator gezondheid statushouders, waarbij ik professionals die werken met statushouders, attendeerde op de gatekeeperstraining.
  1. Jouw naam is verbonden met THRIVE, wat houdt dat precies in?
    THRIVE is een sociale beweging, gestart in het voorjaar van 2019 naar internationaal voorbeeld. Deze beweging wordt gedragen door de volgende partijen: GGZ inGeest, GGZ Arkin, GGD Amsterdam, gemeente Amsterdam afd OJZ, Clientenbelang Amsterdam, ELAA, Sigra en GGZ Nederland.
    THRIVE is gericht op de bevordering van mentale gezondheid en veerkracht van inwoners van grote steden. THRIVE betekent ‘ opbloeien’. Daarnaast hebben wij als doel: psychische klachten bij de Amsterdammers te verminderen.
  1. Hoe belangrijk is suïcidepreventie voor de stad Amsterdam?
    Als je kijkt naar het voorkomen van psychische klachten, de cijfers van burn-out, stress en prestatiedruk onder studenten, en een grote instroom van statushouders in 2015 met een verhoogd risico op PTSS, dan denk ik, dat ondanks de dalende trend van het aantal suïcides in Amsterdam de laatste jaren,  inzet op suïcidepreventie een belangrijk punt van aandacht blijft voor overheid en publiek domein.
  1. Wat spreekt jou ’t meeste aan de Amsterdamse aanpak suïcidepreventie?
    Wat mij vooral aanspreekt, is dat er via de 4 pijlers** verschillende groepen rondom het onderwerp suïcide worden meegenomen. Daarbij ook kijkend naar de literatuur en voortekenen van suïcide, denk ik dat Amsterdam trendsettend is geweest. Nu ook landelijk veel meer bekendheid is gecreëerd door de campagnes van 113, denk ik dat Amsterdam daar ook weer baat bij kan hebben. Het blijft toch voor veel mensen een heikel en beetje beangstigend onderwerp, waar taboe en stigma op rust. Door aandacht en bewustwording te creëren met de juiste boodschap, kan schaamte om erover te praten verlaagd worden. Dat is al een hele stap.

    En dit raakt ook weer aan THRIVE.

  2. Welke aanbeveling(en) heb je voor het Amsterdamse team Suïcidepreventie?
    De beleving van gezondheid en ziekte varieert enorm onder verschillende bevolkingsgroepen. Ik denk dat daar qua stigma nog een wereld te winnen is. Daarbij moeten we goed kijken of onze huidige preventieve  aanpak, die vrij individualistisch en Westers van aard is, ook meer gebracht kan worden naar collectievere culturen.

www.thriveamsterdam.nl

**Suïcide preventie voeren we uit volgens 4 pijlers:

  1. Suïcidepreventie training voor professionals en vrijwilligers (gatekeeperstraining)
  2. Actieve toeleiding van suïcidepogers van de Spoedeisende hulp naar nazorg (casemanagement)
  3. Ondersteunende gespreksgroepen voor nabestaanden van suïcide
  4. Beperken toegang tot dodelijke middelen

Interview met Rian van Erp, preventiewerker, coördinator en trainer MHFA, GGZ inGeest


  1. Wat is de relatie tussen Mental Health First Aid (MHFA) en de Amsterdamse aanpak suïcidepreventie?
    De Amsterdamse aanpak suïcidepreventie omhelst een belangrijke tool in de preventieve aanpak: de gatekeeperstrainingen suïcide. Mental Health First Aid (MHFA) en de gatekeeperstrainingen vullen elkaar goed aan; MHFA is breed en basaal over eerste hulp bij psychische problemen. Daarom attenderen wij MHFA cursisten juist op de gatekeeperstraining. Zij kunnen deze volgen als verdere verdieping over suïcidepreventie. Bijvoorbeeld: trainen van gespreksvaardigheden als het gaat om suïcidaliteit.
  1. 2.Hoe is de MFHA ontstaan?
    De praktische MHFA cursus is gecreëerd door een ervaringsdeskundige in Australië. Zoals eerder gezegd, gericht op eerste hulp bij psychische problemen. De cursus is bewezen effectief en zorgt voor meer kennis(deling), minder stigma en meer eerste hulp.
    Er bestaan 2 varianten: 1) Cursus MHFA over volwassenen met psychische problemen en 2) Cursus MHFA Youth over jongeren met psychische problemen.
  1. Hoe belangrijk is suïcidepreventie voor de stad Amsterdam? 
    Suïcidepreventie is én blijft een belangrijk thema voor de stad Amsterdam. Helaas.
  1. Wat vind je van de Amsterdamse aanpak suïcidepreventie?
    Ik vind dat die aanpak al jarenlang prima werkt! Sterke punten zijn: brede bekendheid, de continuïteit en het creëren van een groot bereik onder professionals met de gatekeeperstrainingen.
  2. Heb je nog aanbevelingen voor het Amsterdamse team Suïcidepreventie?
    Ga vooral verder met verbinden én samenwerken met partijen die hun focus richten op suïcidepreventie. Zoals o.a.113 zelfmoordpreventie, MHFA en THRIVE. De bundeling van onze krachten zal de aanpak van Suïcidepreventie nog verder versterken.

https://mhfa.nl/


In memoriam: Jan Mokkenstorm

Fotograaf: Daniel Cohen

In juli 2019 overleed Jan Mokkenstorm, psychiater bij GGZ inGeest, inspirator en oprichter van 113 Zelfmoordpreventie.  Hij  had één duidelijke missie: een land waarin niemand eenzaam of radeloos sterft door zelfmoord.  Het GGD team Suïcidepreventie verloor een bevlogen collega en een belangrijke samenwerkingspartner. We zijn dankbaar voor zijn enthousiasme, inspirerend werk en het duurzaam zetten van het thema suïcidepreventie op de kaart in Nederland. 
Onze samenwerking met de collega’s van 113 Zelfmoordpreventie en het voortzetten van onze gezamenlijke missie  gaat door.


Colofon

Teksten: Annemies Gort (Tekstburo Gort) en Lyna Polikar

Copyright: Tekstovername? Graag maar met naams- en bronvermelding
Redactieadres: nieuwsbriefsuïcidepreventie@ggd.amsterdam.nl

U kunt zich aan- of afmelden op de volgende pagina.