Pad tot huidige pagina

Groen en luchtkwaliteit

Het aanplanten van groen om de luchtkwaliteit te verbeteren is regelmatig in het nieuws. Vaak gaat het om ideeën om met planten of bomen fijn stof uit de lucht te filteren. De GGD Amsterdam is kritisch over de aanplant van groen als “wondermiddel” om de lokale luchtkwaliteit te verbeteren.

De GGD volgt de resultaten van experimenten waarbij groenvoorzieningen worden aangebracht om de luchtkwaliteit te verbeteren met belangstelling. Bronmaatregelen hebben de voorkeur: Het schoner maken van wegverkeer, industrie, scheepvaart, luchtvaart en huishoudens. Daardoor wordt de lucht schoner.

Voor- en nadelen van groen

GGD Amsterdam is groot voorstander van de aanplant van groen in de stad. Mensen vinden een groene omgeving prettig. Mensen die in een groene omgeving wonen, voelen zich in het algemeen gezonder. Bomen geven verkoeling, groen houdt regen langer vast. Meer ruimte voor groen in de stad betekent minder ruimte voor verkeer, dat is goed voor de luchtkwaliteit. Daarnaast hebben bomen, struiken en planten inderdaad het vermogen om verontreinigende stoffen uit de lucht op te nemen: hoe groter het groene gebied, hoe meer dat een rol gaat spelen. Het effect verschilt per stof. Stikstofdioxide (NO2) wordt vooral opgenomen door vegetatie met een groot bladoppervlak. Bij fijn stof, dat door depositie (‘neerslaan’) op planten terecht komt, is het effect groter op andere soorten zoals bijvoorbeeld coniferen. Depositie van fijn stof gebeurt niet alleen op vegetatie, maar op alle oppervlakken. Ook witte plastic tuinstoelen langs de weg worden na verloop van tijd zwart. (Niemand zal echter beweren dat witte tuinstoelen een effectieve methode zijn om de luchtkwaliteit te verbeteren.)

Nadelen van groen

In drukke straten kan de aanplant van groen juist averechts werken. Bomen in drukke straten belemmeren de luchtstroming, uitlaatgassen blijven daardoor hangen. Dit negatieve effect van groen is in drukke straten groter dan het positieve effect van het afvangen van luchtverontreiniging.

Verbetert groen de luchtkwaliteit?

Aanplanten van groen in drukke straten zal de luchtkwaliteit niet drastisch verbeteren. Als bomen de luchtstroming belemmeren, verslechtert de situatie zelfs. De snelheid waarmee fijn stof neerslaat, hangt af van de grootte: hoe groter (en zwaarder) de deeltjes, hoe makkelijker ze neerslaan. Voor de gezondheid zijn vooral roetdeeltjes van belang. Dat zijn voor het grootste deel hele kleine (‘ultrafijne’) deeltjes. Juist de grotere deeltjes slaan neer, het effect van depositie is voor de gezondheid daarom niet heel belangrijk. Groen neemt zeker niet alle luchtverontreiniging op. De uitlaatgassen verspreiden zich alle kanten op, slechts een klein deel van de uitstoot komt in aanraking met het groen. Weer slechts een klein deel daarvan slaat neer of wordt opgenomen.

'Green Junkie’ verbetert luchtkwaliteit niet

In 2016 is door het Wageningen University Research Centre (WUR) in opdracht van het AMS Institute het onderzoeksproject ”Green Junkie: exploring  added value of a green innovation for an economic vital city” uitgevoerd.
Hierin zijn de claims van speciaal gekweekte, harige kamperfoelieplantjes om fijn stof uit de lucht te filteren onderzocht in de praktijk. Er werd een proefopstelling geplaatst in de President Kennedylaan. Het project heeft bij aanvang veel media-aandacht gekregen. Het rapport is inmiddels afgerond en is hier te downloaden (PDF, 3,7 MB). De conclusie is dat Green Junkie plantjes geen verbetering van de luchtkwaliteit tot gevolg hadden. Maar dat heeft de kranten niet gehaald. Zie project Green Junkie.

Wat is al bekend uit onderzoek?

In 2011 is door het RIVM in samenwerking met de GGD Amsterdam een update gemaakt van de invloed van groen op de luchtkwaliteit (RIVM, 2011). De conclusie was dat het aanplanten van groen de luchtkwaliteit in een stad niet merkbaar verbetert en de luchtkwaliteit zelfs kan verslechteren. Intussen zijn we weer een paar jaar verder. Duidelijk is dat vegetatie in elk geval de luchtstroming niet mag belemmeren.

Een groep Belgische onderzoekers heeft in 2013 met modellen berekend voor 19 ‘real life’ situaties in Nederland en België. Er werd gekeken wat de invloed was van lokaal aangeplant groen op roet, stikstofdioxide en fijn stof concentraties. Het doel was de luchtkwaliteit te verbeteren (Vos et al, 2013). Slechts 1 geval gaf een verbetering. Dit was een situatie met een 4 meter hoge, niet-doorlaatbare groene barrière tussen de rijbanen. Hierdoor verbeterde de luchtkwaliteit op de stoep, maar dat kwam ook doordat er meer verticale luchtmenging optrad. Onbekend is het effect aan de gevel van de woningen. In de andere 18 gevallen (meestal met bomen) trad er geen verbetering op, of juist een verslechtering. Er zijn ook nog andere studies verschenen in de afgelopen jaren, sommige rapporteren een verbetering, andere niet.

Als je wilt nagaan of de lucht schoner wordt, moet dat gebaseerd zijn op de verandering van de concentraties van verontreinigende stoffen in de lucht (in microgram/m3). Het is niet zinvol de hoeveelheid gedeponeerd fijn stof te meten: dat zegt niets over de verandering van het gehalte fijn stof in de lucht die je inademt. Fijn stof slaat overal voortdurend neer, al wordt de snelheid waarmee dat gebeurd door allerlei factoren bepaald. De effectiviteit van de aanplant van groen om de luchtkwaliteit te verbeteren moet niet gebaseerd zijn op een test met een afgesloten ruimte, gevuld met planten. De werkelijkheid is immers dat de uitstoot van verkeer niet netjes door een buis stroomt, maar verwaait en overal in de buurt terecht komt, waar mensen ademen.

Publicaties

Green Junkie: exploring  added value of a green innovation for an economic vital city : Green Junkie: Plant–powered air cleaning? (PDF, 3,7 MB)
B.G. Heusinkveld, C. Lelieveld Lead Project partner: Wageningen University and Research Project partners: MyEarth; Gemeente Amsterdam, Ingenieursbureau; Urban  (2016)

Het effect van vegetatie op de luchtkwaliteit: update 2011
J. Wesseling, S. van der Zee, GGD Amsterdam A. van Overveld. - RIVM Rapport 680705019

Improving local air quality in cities: To tree or not to tree?
Vos, P.E.J., Maiheu, B., Vankerkom, J., Janssen, S.  Environmental Pollution, 183 (2013), pp. 113-122