Pad tot huidige pagina

Erkenning Amsterdamse visie op aanpak gezondheidsverschillen

2 november 2022

Karen den Hertog, afdelingshoofd Gezond Leven bij GGD Amsterdam, schreef samen met Luc Hagenaars, Wilma Waterlander en Karien Stronks van het Amsterdams UMC een essay over de Amsterdamse aanpak van het verkleinen van gezondheidsverschillen. Ze wonnen er de essaywedstrijd van het Tijdschrift voor Gezondheidswetenschappen mee.

Het essay is gepubliceerd in het novembernummer van het tijdschrift.

We leven als samenleving als geheel steeds langer in goede gezondheid. Maar tegelijkertijd zien we ook de gezondheidsverschillen in ons land steeds verder toenemen, ondanks de vele pogingen om hier wat aan te doen. Jet Bussemaker c.s. van de Raad voor Volksgezondheid en Samenleving (RVS) stellen in het rapport Gezondheidsverschillen voorbij – Complexe ongelijkheid is een zaak van ons dat het huidige beleid teveel nadruk legt op de verantwoordelijkheid van het individu. Dat perspectief is te eenzijdig. Gezondheidsverschillen zijn namelijk niet alleen de uitkomst van ongezond gedrag, maar vooral ook van een complexe ongelijkheid in de samenleving. Een bredere blik is daarom nodig.

Erkenning van complexiteit

Het essay van Luc, Wilma, Karen en Karien is geschreven als een toekomstvisie en blikt terug vanuit 2030. De schrijvers schetsen een wereld waarin grote stappen zijn gezet in het vinden van structurele oplossingen. Het grote kantelpunt was de erkenning dat de publieke gezondheidszorg een ‘complex adaptief systeem’ is.

Karen den Hertog: “Er zijn een heleboel factoren die een rol spelen bij een slechte gezondheid. En deze factoren interacteren ook nog eens met elkaar en met de buitenwereld. Door die complexiteit te omarmen accepteren we dat er niet één oorzaak is, en dus ook niet één oplossing. Het gevolg is dat je gezondheidsproblemen in een bredere samenhang gaat oppakken. Samenwerking met andere domeinen dan (publieke) gezondheid en zorg is dan ook essentieel.”

Volgens de schrijvers van het prijswinnende essay is de erkenning van de complexiteit versneld door de corona- en de klimaatcrisis. Beide crises maakten pijnlijk duidelijk dat gezondheid een product is van de maatschappij als geheel, en dat de kansen erop ongelijk verdeeld zijn.

Amsterdamse visie

In Amsterdam wordt al langer volgens dit inzicht gewerkt. De in 2012 gestarte Amsterdamse Aanpak Gezond Gewicht (AAGG) werkt zo om overgewicht onder Amsterdamse kinderen en jongeren terug te dringen. Het programma werkt samen met talloze partners zoals scholen, welzijns-, zorg- en buurtorganisaties en bestuurders om de omgeving zó in te richten, dat de gezonde keuze de normale keuze is. Voor deze vooruitstrevende systeemaanpak won de Gemeente Amsterdam in 2019 de European Health Award for Cities.

Ook de Amsterdamse Nota Gezondheidsbeleid 2021 – 2025 gaat uit van het idee dat het systeem waarin iemand leeft een grote invloed heeft op de kansen op een goede gezondheid. De Amsterdamse gemeenteraad zet daarom nog meer in op ongelijk investeren – juist ook in een gezonde omgeving – om alle Amsterdammers, ongeacht leeftijd, achtergrond en opleiding, een gelijke kans te geven om veerkrachtig en gezond op te groeien en in goede gezondheid ouder te worden.

De jury is lovend

De jury, bestaande uit Jet Bussemaker (voorzitter Raad Volksgezondheid & Samenleving en hoogleraar Beleid, wetenschap en maatschappelijke impact, in het bijzonder in de zorg), Jochen Mierau (hoogleraar Economie van de Volksgezondheid) en André Rouvoet (Voorzitter GGD GHOR Nederland), is lovend over het essay. “Het beleidsconcept van complexiteit doet naar het oordeel van de jury recht aan de samenhang van de problematiek van volksgezondheid en is wetenschappelijk goed onderbouwd”, aldus het juryrapport. “De aanpak neemt veel op de schop en zou daarmee potentieel grote impact kunnen hebben.” Karen: “Ik ben erg trots op onze Amsterdamse aanpak van het realiseren van gelijke kansen op gezondheid en de rol die wij als afdeling Gezond Leven van de GGD daarin spelen. Deze prijs is een mooie landelijke erkenning voor onze manier van werken.”