Veelgestelde vragen & antwoorden over dioxines en AEB

Dioxines

Wat zijn dioxines?

Dioxines is een verzamelnaam voor een grote groep giftige stoffen (meer dan 200 soorten), die kunnen ontstaan bij verbrandingsprocessen waarbij chloorhoudende en koolstofhoudende materialen aanwezig zijn. Bijvoorbeeld plastic in huishoudelijk afval en medicijnresten.

Van deze groep zijn 17 stoffen sterk giftig. De meest giftige variant is 2,3,7,8-TCDD.

Waarom zijn dioxines zo zorgwekkend?

Dioxines zijn al schadelijk bij zeer lage concentraties. Ze worden nauwelijks afgebroken in het milieu of in het menselijk lichaam en hopen zich op in vetweefsel. Daardoor kunnen ze zich in de loop van de tijd opstapelen. Daarom zijn dioxines door de overheid geclassificeerd als Zeer Zorgwekkende Stoffen (ZZS) en vallen ze in de hoogste klasse van extreem risicovolle stoffen. Deze stoffen moeten zoveel mogelijk uit de leefomgeving geweerd worden.

Hoe kunnen mensen worden blootgesteld aan dioxines?

Mensen kunnen dioxines op verschillende manieren binnenkrijgen:

• Via voeding, vooral dierlijke producten zoals vlees, melk, vis en eieren. Dit is de voornaamste blootstellingsroute
• Via de lucht (zie de volgende vraag)

Dioxines zijn in vet oplosbaar en hopen zich op in het vet van dieren. Mensen krijgen ze vervolgens binnen via dierlijk voedsel.

Krijgen mensen veel dioxines binnen via de lucht?

Nee. Voor de meeste mensen komt de grootste blootstelling via voeding. Dat komt doordat dioxines zich ophopen in dieren en vervolgens via voedsel in het menselijk lichaam terechtkomen.

De uitstoot naar de lucht kan hier indirect wél aan bijdragen, omdat dioxines neerslaan op bodem, gewassen en water, en zo uiteindelijk in de voedselketen terechtkomen.

Gezondheid

Wat gebeurt er met dioxines in het lichaam?

Mensen slaan dioxines op in hun lichaamsvet. Daar verdwijnen ze maar heel langzaam uit. Ook moedermelk kan dioxines bevatten. Dat betekent dat blootstelling zich over lange tijd kan opstapelen.

Is er sprake van direct gevaar voor de gezondheid?

Nee. De GGD verwacht geen directe gezondheidseffecten. Het bekendste acute effect is chlooracne, een huidaandoening. Die treedt pas op bij zeer hoge blootstellingen, die hier niet aan de orde zijn.

Waarom maakt de GGD zich dan toch zorgen?

Omdat dioxines zich in het lichaam en het milieu ophopen. Bij langdurige blootstelling kunnen ze blijvende effecten hebben. Het gaat dan niet om plotselinge klachten, maar om effecten die pas na jaren kunnen ontstaan. De GGD weegt ook mee dat dioxines tot de groep van zogenaamde Zeer Zorgwekkende Stoffen behoort. Deze stoffen moeten zoveel mogelijk uit de leefomgeving geweerd worden.

Welke langetermijneffecten zijn bekend?

Volgens de huidige kennis kunnen dioxines invloed hebben op:

• Het immuunsysteem
• De voortplanting
• De ontwikkeling van de hersenen (zoals leervermogen)

Daarnaast is er een lichte verhoging van het risico op bepaalde vormen van kanker mogelijk. Dioxines zijn geclassificeerd als kankerverwekkend.

Voor wie gevaarlijk?

Zijn er mensen die extra kwetsbaar zijn?

Ja, de ongeboren foetus, kinderen die borstvoeding krijgen, en kinderen in het algemeen vormen een risicogroep.

Bij kinderen die vóór of na de geboorte relatief veel dioxines binnenkrijgen, zijn aanwijzingen gevonden voor mogelijke effecten op onder andere hersenontwikkeling en afweer.

Metingen GGD

Hoe zijn de concentraties rond AEB bepaald?

Er zijn uitstootmetingen uitgevoerd in de schoorstenen waaruit de dioxines vrijkomen. Vervolgens zijn met rekenmodellen verspreidingsberekeningen gemaakt om te bepalen hoeveel dioxines in de omgeving terechtkomen, op ademhoogte. Daarbij is gekeken naar de concentratie in de lucht nabij woningen en in landbouwgebieden.

Deze berekeningen laten zien dat de jaargemiddelde concentraties bij de gemeten uitstoot 2,5 tot 3 keer hoger liggen dan wanneer AEB zich aan de vergunning zou houden.

Zijn er gezondheidsnormen voor dioxines in de lucht?

Nee. Er bestaan geen specifieke gezondheidskundige grenswaarden voor dioxines in de lucht. Wel zijn er normen voor hoeveel dioxines mensen via voeding mogen binnenkrijgen.

Die normen zijn de afgelopen jaren aangescherpt, omdat nieuwe inzichten laten zien dat dioxines schadelijker zijn dan eerder gedacht.

Advies GGD dioxines/AEB

Waarom adviseert de GGD om de uitstoot zo snel mogelijk te beperken?

GGD adviseert om de uitstoot van dioxines zo snel mogelijk te beperken, omdat dioxines:

• Zeer giftig zijn
• Nauwelijks afbreken
• Zich ophopen in het lichaam
• En langdurige effecten kunnen hebben

Elke extra blootstelling boven op de bestaande achtergrondblootstelling is daarom onwenselijk.

Ik woon in de buurt of eet veel producten uit de streek. Maak ik nu verhoogde kans op kanker?

De GGD verwacht geen acute gezondheidseffecten. Dioxines kunnen bij langdurige blootstelling wel bijdragen aan een licht verhoogd risico op bepaalde vormen van kanker. Het extra risico is niet goed in cijfers uit te drukken. Wel geldt dat elke extra blootstelling op de bestaande achtergrondblootstelling onwenselijk is. Daarom adviseert de GGD om de uitstoot zo snel mogelijk en zoveel mogelijk te beperken.

Kan ik de groenten uit mijn moestuintje of van de boerderij nog wel eten?

De meeste dioxines krijgen mensen binnen via voeding, vooral via dierlijke producten. Op lokaal geteelde groenten en fruit kunnen ze terecht komen via depositie (neerslaan) van dioxine bevattende stofdeeltjes. De opname in de gewassen is vrijwel nihil. Het advies is (altijd): was zelf geteelde groente en fruit goed voor consumptie.

Waarom kan dioxine niet worden opgeruimd?

Dioxines breken in het milieu nauwelijks af en hechten zich aan bodemdeeltjes. Daardoor blijven ze lang aanwezig en zijn ze niet uit het milieu te verwijderen. Daarom is het belangrijkste om verdere uitstoot te voorkomen. Bronaanpak is het meest effectief.

Waarom weten we niet precies welk gebied hierdoor is geraakt?

De verspreiding van dioxines hangt af van factoren zoals windrichting, windsnelheid, menging in de lucht en neerslag. Die variëren van dag tot dag en van uur tot uur. Daarom worden verspreidingsmodellen gebruikt die zijn gebaseerd op de gemiddelde weersomstandigheden in een jaar. In dit geval zijn daarmee de bijdragen in de meest nabijgelegen woningen en weilanden berekend. De totale uitstoot wordt over een zeer groot gebied verspreid: luchtverontreiniging kan over een afstand van honderden en zelfs duizenden kilometers verspreid worden. Hoe groter de afstand, hoe kleiner de bijdrage.

GGD Amsterdam adviseert:

• De uitstoot van dioxines zo snel mogelijk terug te dringen;
• Minimaal te voldoen aan de vergunde emissie-eisen;
• Bij voorkeur de uitstoot verder te verlagen dan wettelijk vereist.

Wat kan ik als bewoner zelf doen?

Voor deze situatie zijn geen specifieke gedragsmaatregelen nodig. Er is geen sprake van directe risico’s. GGD Amsterdam blijft de situatie volgen en adviseert over eventuele maatregelen als dat nodig is. Het advies is om zelf geteelde groenten en fruit goed te wassen voor consumptie.