Slachtoffers die zich onveilig voelen raak je kwijt

“We zien de slachtoffers vaak pas als het heel ernstig is,” vertelt Margot. “Als iemand op de eerste hulp komt en die heeft een breuk aan haar pols en zegt dat ze van de fiets gevallen is, dan kun je dat nog geloven. Maar als iemand voor de vierde keer komt, zie je dat patroon van escalatie bij huiselijk geweld opeens heel scherp. Het is vaak al heel heftig als iemand bij ons aan de bel trekt.”

Femicide en verwurging

De kans dat huiselijk geweld escaleert tot femicide is helaas erg aanwezig, legt Margot uit: “Een duidelijke rode vlag daarvoor is verwurging. Vrouwen weten het vaak ook niet als ze gewurgd worden, omdat ze weg kunnen raken en er dan geen acute herinnering van wordt aangemaakt. We hebben nu camera’s waarbij we het letsel op de hals veel beter in beeld kunnen brengen. En dan zie je dat het veel meer voorkomt dan je verwacht. En als een dader in staat is om door te gaan tot iemand wegvalt, is dat een heel duidelijk teken dat deze ook in staat is tot nog erger. Femicide dus.”

De plegers van huiselijk geweld

Margot legt uit over hoe huiselijk geweld kan escaleren: “Wat je vooral ziet bij plegers van huiselijk geweld, is dat het vaak ontzettende charmeurs zijn. Als er voor het eerst iets gebeurt wat over de grenzen heen gaat zijn de vrouwen natuurlijk geschrokken, maar wordt dat vervolgens gladgestreken met een charmeoffensief. Het zal nooit meer gebeuren. En dan gebeurt het toch nog een keer. Dat veroorzaakt dus verwarring, angst en alertheid. Daarom vind ik dat je ook nooit tegen slachtoffers mag zeggen Waarom ben je niet weggegaan?. Zo werkt dat dus niet. Je wordt continu teruggezogen. Ook wordt de schuld door de pleger bij het slachtoffer gelegd. Jij zei iets dat mij triggerde. En dan denkt het slachtoffer dus, dat moet ik niet meer doen, want anders wordt hij helemaal gek. Plegers hebben ontzettend veel macht. Pas als slachtoffers echt geen uitweg meer zien, en ze bang zijn dat ze vermoord gaan worden, is er de kans dat ze hulp durven te vragen.”

Overlevingsmodus

Als er kinderen in het spel zijn wordt het nog ingewikkelder. “Je wordt dan ook gedreven door de motivatie je gezin te beschermen. Als je dan van de pleger hoort Als je naar buiten treedt, dan ben je je kinderen kwijt, dan kies je voor je kinderen. Dan ga je niet zo snel weg, en neem je geen contact op met instanties.”

Het is belangrijk dat wij het slachtoffer aangehaakt houden. We moeten constant goed aanvoelen wat op dat moment nodig is.

“En je moet niet vergeten”, vervolgt Margot, “als je je veilig voelt en goed uitgerust bent en goed gevoed, dan kan je dingen rationeel bedenken. Maar mensen in een onveilige thuissituatie zitten in een overlevingshouding. Dus dan is het mijn taak om in contact te blijven en telkens diegene een spiegel voor te houden van: hier ben je veilig. Aangeven dat we echt concreet kunnen helpen. Anders raak je ze kwijt. Dat kan al als iemand net terugkomt van de forensisch arts, en de pleger staat thuis klaar en zegt Dit proces? Dat ga je niet doen! of Het spijt me zo vreselijk. Ik had je nooit pijn mogen doen.”

Wat Forensisch verpleegkundigen doen

Forensisch verpleegkundigen hebben een belangrijke rol. Margot: “Een forensisch arts kijkt vooral op technisch vlak naar het letsel. Foto’s maken, duiden en beschrijven. De forensisch verpleegkundige kan ondertussen het slachtoffer het verhaal laten doen. Veiligheid bieden en kijken waar op dat moment de grootste angst en het grootste gevaar ligt. Dan kunnen we een hulpverleningstraject op gang brengen. En dan ben je er nog niet. Er zijn zoveel momenten waarop een slachtoffer denkt Nee, ik ga hier niet meer verder. Ik ga toch weer terug. Het is belangrijk dat wij ze aangehaakt houden. We moeten constant goed aanvoelen wat een slachtoffer op dat moment nodig heeft.”

"Als een forensisch arts het nodig vindt om je te onderzoeken op letsel, dan kan dat van te voren angstige en onzekere gevoelens oproepen," geeft Margot aan. "Samen met de arts zorgen we voor rust en veiligheid. Daar hebben we inmiddels heel veel ervaring in. Elke stap leggen we uit. Als forensisch verpleegkundige ben ik er voor slachtoffers tijdens het onderzoek, maar ook daarna."

Veilig voelen

Een onderzoek ziet er als volgt uit, vertelt Margot: “Je wordt opgevangen door twee mensen. Eén die echt met het onderzoek bezig is, en de ander die constant met jou in contact staat. Gaat het nog goed? Geef het aan als je even wilt stoppen. En wat echt verschil maakt: uitleggen waarom we iets doen. Waarom maken we hier een foto van? Waarom bemonsteren we op die plek? Het licht desnoods ietsje dempen met alleen een spotje op het plekje dat onderzocht moet worden.”

Een slachtoffer wil altijd uit de situatie komen. En daar is maar één weg naartoe: het moet gezien worden.

Alerte buitenstaanders

“Huiselijk geweld komt vaker voor dan mensen denken. Dus wees ook niet bang om er melding van te maken als je vermoedt dat iemand mishandeld wordt. Vanuit angst of dreiging trekken slachtoffers van huiselijk geweld vaak zelf niet zomaar aan de bel. Maar ze willen natuurlijk wel uit de situatie komen. En daar is maar één weg naartoe: het moet gezien worden. Ze kunnen dat zelf kenbaar maken, maar het kan ontzettend lang duren voordat ze die drempel over durven gaan. Daar is een rol voor de buitenstaander weggelegd.”

“Dat geldt overigens ook voor huisartsen, ziekenhuizen en politie,” vervolgt Margot. “Dat er alarmbellen afgaan als ze in het systeem zien dat er best vaak een ambulance moest komen. Of dat ze best vaak breuken heeft. Het kan niet elke keer een val met de fiets zijn.”

Alles onder 1 dak

"Het zou heel goed zijn als er in Amsterdam ook een fysieke locatie van Filomena zou komen. Daar werken experts op het gebied van huiselijk geweld die direct ondersteuning bieden. De plannen zijn er gelukkig al." zegt Margot. “Veilig Thuis, politie, advocaten, de GGD en andere instanties hebben dan op één plek een vertegenwoordiger. Dan kun je sneller een strategie bedenken om een slachtoffer goed te begeleiden. Je ziet samen ook de rode vlaggen eerder. Want de éne partij maakt dit mee, en de andere dat. Je ziet welk letsel een slachtoffer al heeft gehad. En welke aangiftes er nog meer tegen een pleger lopen. Zodat we eerder kunnen ingrijpen en voor veiligheid kunnen zorgen.”