Pad tot huidige pagina

Meest gestelde vragen over gezondheid en loden waterleidingen

30 maart 2020

Veel Amsterdammers hebben vragen over loden waterleidingen en hun gezondheid. Dit onderwerp is actueel sinds bekend werd dat er in Tuindorp Nieuwendam en Tuindorp Buiksloot (Amsterdam-Noord) nog loden waterleidingen liggen.

Hieronder staan de antwoorden op de meest gestelde vragen over gezondheid en loden leidingen. Een aantal vragen gelden alleen voor de inwoners van Tuindorp Nieuwendam en Tuindorp Buiksloot omdat de situatie in hun buurten net iets anders is dan in de rest van Amsterdam.

  1. Wat u zelf kunt doen
  2. Gezondheid
  3. Onderzoek en metingen
  4. Vervangen van leidingen
  5. Normen
  6. Bewoners Tuindorp Nieuwendam en Tuindorp Buiksloot
  7. Overige vragen
Vragen over wat u zelf kunt doen

Wat kan ik doen als ik loden leidingen heb?

Het beste is de loden leidingen te (laten) vervangen. Zolang dat niet is gedaan, kunt u beter flessenwater of zo mogelijk kraanwater uit niet-loden leidingen gebruiken voor de volgende groepen:

  • Flesgevoede zuigelingen
  • Kinderen tot en met 7 jaar
  • Zwangere vrouwen

Kinderen ouder dan 7 en volwassenen kunnen kraanwater blijven gebruiken tot de loden leidingen zijn vervangen als de volgende aanwijzingen worden gevolgd:

  • Spoel de leiding voor ieder gebruik even door over de afstand van de watermeter tot de waterkraan.
  • Voor de berekening van de hoeveelheid water die moet worden doorgespoeld: een loden waterleiding met een normale diameter bevat per 5 meter ongeveer één liter water. Het duurt ongeveer 10 seconden om één liter door te spoelen.
  • Het water kunt u opvangen en voor iets anders gebruiken (handen wassen, schoonmaken, de WC doorspoelen of de planten water geven).
  • Als er geen zicht is op vervanging van de loden leidingen binnen enkele maanden, ga dan over op het gebruik van kraanwater uit niet-loden leidingen of flessenwater.

Wat kan ik doen als ik water drink uit een nieuwe kraan?

Advies voor de eerste 3 maanden:

Zet een nieuwe kraan voor elk gebruik eerst 10 seconden open voordat u het water tapt om te drinken. Dit geldt ook als u het kraanwater gebruikt voor soepen of sauzen.

Dit advies geldt voor de eerste 3 maanden. Nieuwe kranen geven na 3 maanden geen lood meer af. Daarna kan het kraanwater zonder doorspoelen door iedereen gebruikt worden.

Wat kan ik doen als ik water drink uit een nieuwe waterleiding?

Advies voor de eerste 3 maanden:

Als u water gaat drinken uit een nieuwe waterleiding, of een leiding waar een nieuwe watermeter is aangebracht, spoel het dan eerst goed (ongeveer 2 minuten) door als de leiding lang (ongeveer 6 uur) niet is gebruikt. Het water kunt u opvangen en voor iets anders gebruiken (handen wassen, schoonmaken, de WC doorspoelen, de planten water geven.

Dit advies geldt voor de eerste drie maanden. Nieuwe kranen geven na 3 maanden geen lood meer af. Daarna kan het kraanwater zonder doorspoelen door iedereen gebruikt worden.

Vragen over gezondheid

Wat zijn de gezondheidseffecten van lood?

Wanneer ongeboren kinderen en jonge kinderen te veel lood binnenkrijgen, kan dit leiden tot een lagere intelligentie (tot 5 punten IQ verlies). Er zijn veel factoren die bepalen hoe intelligent een kind wordt. Het is niet mogelijk om voor een individueel kind te achterhalen of het lood een effect op het IQ heeft gehad.

Als volwassenen te veel lood binnen krijgen kan dit leiden tot een hogere bloeddruk of een grotere kans op het ontwikkelen van nierziekten.

Waarom is het voor kinderen tot en met 7 jaar belangrijk om geen water uit loden leidingen te drinken?

Jonge kinderen zijn gevoeliger dan oudere kinderen en volwassenen voor lood via kraanwater omdat:

  • zij veel drinken in verhouding tot hun lichaamsgewicht;
  • hun hersenen nog sterk in ontwikkeling zijn;
  • hun darmen makkelijker lood opnemen dan de darmen van volwassenen.

Is het drinken van water uit loden leidingen schadelijk voor kinderen ouder dan 7 jaar?

Deze vraag is moeilijk te beantwoorden omdat bij oudere kinderen minder onderzoek is gedaan. De GGD’en schatten in dat er een klein effect op het IQ kan zijn voor kinderen die veel kraanwater uit loden leidingen drinken. Kinderen ouder dan 7 jaar hoeven dus niet al hun water uit flessen te halen, maar kunnen kraanwater gebruiken, zolang de loden leidingen binnen enkele maanden vervangen worden. Spoel de leiding voor ieder gebruik even door over de afstand van de watermeter tot de waterkraan.

Voor de berekening van de hoeveelheid water die moet worden doorgespoeld: een loden waterleiding met een normale diameter bevat per 5 meter ongeveer één liter water. Het duurt ongeveer 10 seconden om één liter door te spoelen.

Is het drinken van kraanwater uit een loden waterleiding schadelijk voor volwassenen?

Volwassenen die langdurig kraanwater uit loden leidingen drinken hebben een verhoogde kans dat de nierfunctie vermindert of de bloeddruk licht stijgt. Het advies aan volwassenen is om de loden leidingen zo snel mogelijk te laten vervangen. Het kraanwater kan worden gebruikt als de leidingen binnen enkele maanden worden vervangen. Spoel de leiding voor ieder gebruik door over de afstand van de watermeter tot de waterkraan. Het water kunt u opvangen en voor iets anders gebruiken (handen wassen, schoonmaken, de WC doorspoelen, de planten water geven). Voor de berekening van de hoeveelheid water die moet worden doorgespoeld: een loden waterleiding met een normale diameter bevat per 5 meter ongeveer één liter water. Het duurt ongeveer 10 seconden om één liter door te spoelen. Gaat het langer duren tot de leidingen worden vervangen, stap dan over op het gebruik van kraanwater uit niet-loden leidingen of flessenwater. Dit advies geldt in het bijzonder voor nierpatiënten en personen met een verhoogde gevoeligheid voor nierziekten.

Is het schadelijk om kraanwater uit een loden leiding te drinken tijdens de zwangerschap?

Ja, u kunt tijdens de zwangerschap beter geen kraanwater drinken uit een loden leiding. Lood kan via de placenta worden overgedragen aan het kind (foetus). U kunt in plaats van kraanwater het beste water uit flessen drinken. Gebruik ook water uit flessen voor thee, koffie en bij het bereiden van soepen of sauzen. Hetzelfde geldt voor producten die veel water opnemen, zoals pasta, rijst en couscous.

Is het schadelijk om mijn kind borstvoeding te geven als ik kraanwater uit een loden leiding drink?

Nee, dat is niet schadelijk. Slechts een klein deel (ongeveer 10 procent) van het lood in het bloed van de moeder komt in de moedermelk terecht.

Kan het kwaad om eten voor mijn kinderen te bereiden met kraanwater uit een loden leiding?

Het afspoelen van bijvoorbeeld groente en fruit kan geen kwaad. Ook wanneer u voedsel zoals groenten en aardappelen kookt, kunt u dat gewoon in kraanwater doen. Dit geldt niet voor producten die veel water opnemen, zoals pasta en rijst. Gebruik voor het koken van pasta en rijst en ook voor het maken van soepen en sauzen liever flessenwater of kraanwater uit niet-loden leidingen.

Heeft het zin om het water uit een loden leiding te koken, zuiveren of filteren?

Met koken verdwijnt het lood niet uit het water. Er zijn filters op de markt, waarvan de leverancier stelt dat deze effectief zijn in het verwijderen van lood uit leidingwater. Er is op dit moment geen onafhankelijk onderzoek dat aantoont dat lood uit het water verdwijnt of sterk vermindert door het filteren van het water. Als een filter niet op tijd wordt vervangen, kunnen bacteriën zich ophopen in het filter, en in het water terecht komen. Dit heeft een negatieve invloed op de waterkwaliteit en kan juist leiden tot gezondheidsrisico’s.

Mijn woning heeft loden leidingen. Hoeveel lood heb ik/mijn kind binnengekregen?

Het is lastig om aan te geven hoeveel lood u of uw kind precies heeft binnengekregen. De één drinkt meer water dan de ander en de hoeveelheid lood in het drinkwater verschilt per situatie en ook gedurende de dag. Ook als het water getest is op lood kan hierover geen uitspraak worden gedaan. Met de watertest kan alleen aangetoond worden of er loden leidingen aanwezig zijn. Het beste is de loden leidingen te (laten) vervangen

Onderzoek en metingen

Kan ik lood in bloed laten meten?

Ja, dat kan. Het heeft alleen weinig zin en de GGD raadt het daarom af. Het advies verandert niet als bekend is hoeveel lood in het bloed zit. Het advies is altijd om kinderen tot en met 7 jaar geen water uit een loden leiding te laten drinken. Dat advies geldt ook als het loodgehalte in bloed laag is.

Waar kan ik mijn water op lood laten testen om het loodgehalte te meten?

Voor het testen van lood in drinkwater kunt u terecht bij verschillende bedrijven. We noemen een aantal bedrijven die gebruikmaken van gecertificeerde laboratoria:

  • Bij Het Waterlaboratorium kunt u een test aanvragen op  loodinwatertesten.nl/. De website is ontwikkeld in samenwerking met de drinkwaterbedrijven Waternet, Dunea en PWN.
  • Water-lab (in samenwerking met laboratorium Eurofins) biedt loodtesten aan op water-lab.nl/
  • Aquador op aquador.nl/

Mogelijk kunt u via internet ook andere bedrijven vinden. Let u dan op de certificering voor het testen van lood in drinkwater. De GGD is niet verantwoordelijk voor de wijze waarop bedrijven de testen uitvoeren. De GGD kan zelf geen water testen.

Kan ik meetstrips gebruiken om lood in mijn kraanwater te bepalen?

Er zijn loodmeetstrips op de markt die goedkoper zijn dan het nemen van een watermonster. De betrouwbaarheid van deze strips is niet bekend en wordt daarom afgeraden.

Vragen over het vervangen van leidingen

Hoe weet ik of er loden leidingen in mijn huis zijn?

  • Als uw huis vóór 1960 is gebouwd, kan het zijn dat er loden leidingen zijn. Het bouwjaar van uw woning kunt u opzoeken in het Kadaster (bagviewer.kadaster.nl)
  • Loden leidingen zijn te herkennen aan de onregelmatige vorm, de dikte en de grijze kleur. Aansluitingen bestaan niet uit koppelstukjes maar uit een verdikking van de leiding zelf. Tikken op een loden leiding geeft een doffer geluid dan op een koperen of ijzeren leiding. Dat leidingen van lood zijn, is niet altijd eenvoudig te zien omdat de meeste leidingen onder de vloer of in de muur zitten of geverfd zijn. Bij geverfde leidingen kunt u de verf wegkrassen; dan kunt u de metaalkleur zien. In dit filmpje kunt u zien hoe u zelf kunt controleren of u loden leidingen hebt.
  • Als u het niet zeker weet, kunt u een erkend installatiebedrijf vragen om de zichtbare leidingen te beoordelen. Of leidingen van lood zijn kan worden vastgesteld door een installateur of medewerker van een drinkwaterbedrijf.
  • Als een deel van de leidingen verwerkt zit in de muur of op niet te inspecteren plaatsen onder de vloer, adviseert de GGD om de loodconcentratie in het water te laten testen om zeker te weten of (een deel van) de leidingen van lood zijn. In het antwoord op de vraag: “Waar kan ik mijn water op lood laten testen” worden enkele bedrijven genoemd die kunnen testen.

Moet ik alle loden leidingen vervangen?

Het is niet wettelijk verplicht om loden leidingen te vervangen, maar aangezien lood schadelijk is voor de gezondheid, pleiten we er als GGD voor om de leidingen spoedig te vervangen. Dit is ook het advies van de Gezondheidsraad. Wanneer u een woning huurt, kunt u de eigenaar vragen om dit te doen.

Is een verhuurder verplicht de loden waterleidingen te vervangen?

Het is niet wettelijk verplicht om loden leidingen te vervangen, maar aangezien lood slecht is voor de gezondheid van kinderen, pleiten we er als GGD voor om de leidingen spoedig te vervangen. Dit is ook het advies van de Gezondheidsraad.

De Huurcommissie van Amsterdam ziet een loodgehalte boven de gezondheidskundige norm van 10 microgram per liter als gebrek aan de woning. Wanneer de verhuurder hier niets aan doet kan een huurverlaging worden afgedwongen in afwachting van vervanging. U kunt ook naar de rechter om herstel af te dwingen of een machtiging te vragen om het zelf te doen op kosten van de verhuurder.

Wat moet ik doen als de verhuurder de loden leidingen niet wil vervangen?

Laat eerst het water testen. Als de concentratie lood te hoog is, meldt dat dan aan de verhuurder. Als de verhuurder de leidingen niet wil vervangen, dan kun je naar de Huurcommissie stappen. De Huurcommissie van Amsterdam ziet een loodgehalte boven de gezondheidskundige norm van 10 microgram per liter in het drinkwater als een gebrek aan de woning. De Huurcommissie kan dan een huurverlaging opleggen, totdat het gebrek verholpen is. Het doel is om de verhuurder op die manier aan te sporen om de leidingen te vervangen.

Ik zit in een VvE. Hoe zorg ik ervoor dat de VvE de loden leidingen vervangt?

Laat bij twijfel eerst het water testen (zie ook de vraag “Waar kan ik mijn water op lood laten testen”). Als de concentratie lood te hoog is, meld het dan aan het VvE-bestuur. De VvE kan besluiten om de leidingen te vervangen. De GGD adviseert om de loden leidingen altijd te laten vervangen.

Ik werk op een school of kinderdagverblijf. Wat moet ik doen?

Ga bij de eigenaar van het pand na of bekend is of er loden leidingen aanwezig zijn. De eigenaar kan dit nagaan met de stappen zoals genoemd in het antwoord op de vraag “Hoe weet ik of er loden leidingen in mijn huis zijn?”

Vragen over normen

Wat is de norm voor lood in drinkwater van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO)?

De norm voor lood is 10 microgram lood per liter water. Deze wordt waarschijnlijk aangepast naar 5 microgram per liter.

Voldoet het water aan de norm voor lood in drinkwater van de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO)?

In verreweg de meeste Nederlandse woningen is het gehalte lood in het drinkwater rond de 1 microgram per liter. Het voldoet daarmee ruimschoots aan de norm. In woningen met loden leidingen is dat meestal hoger. Ook bij een nieuwe kraan of nieuwe leiding kan dat de eerste drie maanden zo zijn.

Is het Nederlandse drinkwater gezond?

Het Nederlandse drinkwater is het gezondste wat u kunt drinken. Alleen in sommige situaties kan er te veel lood in zitten. Lood kan in het drinkwater komen als u een loden waterleiding hebt of de eerste 3 maanden bij een nieuwe kraan of een nieuwe drinkwaterinstallatie.

De GGD adviseert juist om water uit de kraan te drinken. Dit klinkt tegenstrijdig?

Water drinken is een gezonde manier om je lichaam van voldoende vocht te voorzien. Omdat in water geen calorieën zitten, is water het beste om je dorst te lessen en lekker fit te blijven. Water heb je dagelijks nodig en staat in de Schijf van Vijf van het Voedingscentrum. Het drinkwater uit de kraan is in Nederland van hoge kwaliteit. De eisen daarvoor zijn vastgelegd in het Drinkwaterbesluit. Kraanwater heeft veel pluspunten: het bevat geen calorieën, het tast je tanden niet aan, het is goedkoop, goed voor het milieu, makkelijk mee te nemen en overal verkrijgbaar. Loden leidingen kunnen het kraanwater echter ongezond maken. Daarvoor gelden de adviezen die elders in deze vragen- en antwoordenlijst te vinden zijn.

Welke andere bronnen van lood zijn belangrijk voor jonge kinderen?

Andere bronnen van lood zijn bodemverontreiniging met lood of hobbymatig gebruik van lood.

Bewoners Tuindorp Nieuwendam en Tuindorp Buiksloot

Ik woon in Tuindorp Nieuwendam/ Tuindorp Buiksloot, heeft het zin als ik de kraan een tijdje doorspoel?

Nee, dat heeft in dit geval weinig zin. In huizen met een kort stuk loden leiding heeft het wel zin om leidingen door te spoelen als het water lang heeft stil gestaan. Het water met lood wordt dan snel vervangen door schoner water. In Tuindorp Nieuwendam en Buiksloot gaat het om een toevoerleiding die onder meerdere huizenblokken door loopt. De leiding is zo lang dat het geen zin heeft om in het eigen huis de leidingen door te spoelen.

Ik woon in Tuindorp Nieuwendam/ Tuindorp Buiksloot, voldoet het water aan de norm voor lood in drinkwater van de Wereld Gezondheid Organisatie (WHO)?

De norm voor lood is 10 microgram lood per liter water. In de woningen in uw buurt is dat in veel woningen hoger.

Ik woon in Tuindorp Nieuwendam/ Tuindorp Buiksloot en heb mijn eigen aansluiting al vervangen. Kan ik het water dan gewoon aan mijn kinderen geven?

Nee. Als uw eigen aansluiting is aangesloten op de toevoerleiding, kan er nog steeds lood in het drinkwater zitten. Het advies blijft dat zwangere vrouwen, zuigelingen en kinderen tot en met 7 jaar geen kraanwater drinken totdat ook de loden toevoerleiding is vervangen.

Overige vragen

Houdt een kalklaag aan de binnenzijde van een leiding lood tegen?

In waterleidingen vormt zich na verloop van tijd een kalklaagje. Dit laagje beschermt tegen de afgifte van lood uit de pijp aan het water. De opbouw van kalk in de leiding hangt af van de hardheid van het water (de hoeveelheid kalk en magnesium in het water). De hardheid van water verschilt tussen regio’s. Toch komt er nog steeds lood uit de pijp in het water terecht. De GGD adviseert daarom om de loden leidingen altijd te laten vervangen.

Hoeveel woningen in Nederland hebben nog loden waterleidingen?

De schatting is dat er ongeveer 100.000 tot 200.000 woningen zijn in Nederland die (gedeeltelijk) loden waterleidingen hebben. In Nederland staan ongeveer 8 miljoen woningen.