Geef de rat minder kansen
“Een rattenprobleem ontstaat eigenlijk altijd als gevolg van menselijk gedrag.” Strategisch adviseur Marcel Nikkelsburg (links) en onderzoeker Jan Buijs (rechts) werken bij Dierplaagbeheersing en weten alles over de rat.
De oorzaken van het probleem
Marcel geeft aan dat een rattenprobleem vaak meerdere oorzaken kan hebben. “Ouderdom van huizen en problemen in de bouwkunde. Maar ook de hoeveelheid huisafval dat mensen naast containers plaatsen of containers die niet goed werken. Zwerfafval dat buiten de prullenbakken belandt. Mensen die hun afval op een balkon of in de tuin zetten.”
Goed groen
Jan: “Groen in de openbare ruimte zorgt er over het algemeen voor dat er minder overlast komt. Meer planten en bomen betekent meer verkoeling voor mens en dier én dus minder ratten die de huizen ingaan. Meer natuur betekent ook meer natuurlijke vijanden van de rat. Als groen goed wordt onderhouden is dat ook echt een meerwaarde voor de biodiversiteit, en de rat maakt daar onderdeel van uit."
Een rat verraadt eigenlijk wat wij als mensen beter zouden kunnen doen.
Bouwkundige problemen
Marcel geeft adviezen aan woningeigenaren: “Wij als mensen moeten kijken naar ons eigen gedrag en hoe we iets doen. Bij elke melding maken we een adviesrapport: wat moet er in huis opgelost worden om de rat de toegang te ontzeggen? Want als een rat binnenkomt is er bouwkundig echt iets aan de hand. We willen daarom ook dat de bewoner dit advies deelt met zijn woningcorporatie, want daar zit uiteindelijk ook de oplossing. Een spleet die groter is dan 1 centimeter is vaak al genoeg voor een rat om zich in je huis naar binnen te wurmen. Een gat van 2 centimeter al helemaal. Dan is een rat zo binnen. Dat realiseren mensen zich vaak niet.”
Onder de vloeren
Jan beaamt dat: “Het gaat dan ook over het aanpakken van de toegang via de riolering. Dus kapotte terugslagkleppen vervangen. En gaten dichten met knaagdierbestendig materiaal zoals cement en staalwol." Marcel vervolgt: “Onder de vloer gebeurt er veel waar een huiseigenaar liever niet aan wil denken. Daarom raden we bij oude panden aan om goed te kijken naar de kruipruimte. Dat is een belangrijke leefruimte van ratten. Pak die als eerste aan. Dus open het kruipluik en ga met een goede zaklamp eens kijken welke zaken bouwkundig gefikst moeten worden.”
Data over afval
Team Dierplaagbeheersing verzamelt data van meldingen van overlast, zodat ze trends kunnen volgen en de juiste oplossingen kunnen toepassen. Jan: “We krijgen automatisch de tijd en plek van de melding binnen, en dat categoriseren we. Dus overlast in en rond het huis en overlast in de openbare ruimte. We kunnen heel goed de relatie met afval zien. Dus als er meldingen zijn dat er veel afval naast containers geplaatst of gegooid wordt, dan zie je ook dat de cijfers omhoogvliegen qua ratten. En Marcel kan die data dan weer gebruiken om te overleggen met de stadsdelen, om te kijken hoe het probleem het meest effectief aangepakt kan worden.”
Moestuinen
“We hebben nu ook een dashboard ontwikkeld”, vervolgt Jan. “Zo kunnen we zien waar de knelpunten precies zitten en welke aanpakken effectief werken. We kijken naar afval, naar groen, maar ook naar moestuinen bijvoorbeeld. Hoe wordt het beheerd, hoe wordt ermee omgegaan. Pluk je bijvoorbeeld op tijd je vruchten? Eten in een compostbak gooien is niet handig als die niet goed kan worden afgesloten. Maar dat gebeurt in de praktijk wel. Een rat verraadt eigenlijk wat wij als mensen fout doen.”
Rattenbestrijding
Marcel sluit zich daarbij aan: “Een rat is een indicator van een probleem in de wijk. Ratten alleen maar doodmaken helpt niet. Dat is symptoombestrijding. Je wil eigenlijk de oorzaak aanpakken. Als een rat bij mensen thuiskomt of bijvoorbeeld bij kinderdagverblijven of scholen, dan gaan wij natuurlijk wel bestrijden met rattenklemmen. Mensen denken wel eens dat de overlast nu groter is, omdat gif niet zomaar meer gebruikt mag worden. Maar dat is echt een fabeltje. Ik ga al lang mee in dit vak en ik zie weinig verschil. Gif is niet het wondermiddel dat mensen denken dat het is, en brengt juist ook risico’s met zich mee. Uiteindelijk moet je de oplossing bij het wegnemen van de oorzaak zoeken, want anders is de rat altijd zo weer terug.”
Als je dieren voert, voer je ook de natuurlijke vijand van de rat. En die heeft dan geen honger meer, waardoor de rat vrijuit gaat.
Broodcontainers helpen
“We zien bijvoorbeeld een positief effect in buurten waar broodcontainers zijn geplaatst” vertelt Jan. “Hier kunnen mensen overtollig brood achterlaten in plaats van dat te voeren aan vogels. Hierdoor ligt er minder brood op de grond en geef je de rat geen lopend buffet. In buurten waar broodcontainers staan, is het aantal meldingen minder snel gestegen ten opzichte van andere buurten.”
Dieren voeren helpt niet
“Voeren van dieren raden we sowieso af. Je kunt natuurlijk wel observeren hoe dieren in de natuur leven, maar als je ze volstopt met brood is dat niet goed voor de biodiversiteit.” Marcel reageert daarop: “Als je dieren voert, voer je ook de natuurlijke vijand van de rat. De reiger is een goed voorbeeld. Als die helemaal volgepropt zit met brood en afval van de straat, dan heeft hij geen zin meer in een rat die langsloopt. Hij kijkt er niet eens meer naar. Heeft de reiger honger? Dan eet hij die rat zo op. Hetzelfde geldt voor grote kraaien en meeuwen. Al die dieren hebben invloed op elkaar.”
Containeradoptanten
Jan: “Je wil de voedselbronnen van de rat zo veel mogelijk beperken. Dus ook het aandeel brood en ander voedsel in afval omlaag krijgen. Door mensen beter met hun afval om te laten gaan, zorg je daar ook voor”. Marcel legt uit dat je je kunt aanmelden als containeradoptant. “Dat zijn mensen die in hun buurt de omgeving rond de afvalcontainer schoonhouden. Die doen bijvoorbeeld ook meldingen als de container verstopt zit, of te vol is. We weten namelijk ook dat als er één bewoner zijn zak naast de container zet, dat meer mensen dat gaan doen. Ze kijken dan niet eens meer of de container wel echt verstopt is. Zo werkt dat.”
Wij geven de rat voedsel, onderdak, water, eigenlijk alles wat hij nodig heeft.
Melding doen
Marcel vervolgt: “Het liefst wil je natuurlijk dat bewoners zo min mogelijk afval produceren. We adviseren altijd om de zak in de container te gooien, en een melding te doen op meldingen.amsterdam.nl als de container niet goed werkt. Je kunt ook 14 020 bellen. Ook bewoners hebben een rol bij het voorkomen van afvaloverlast.” Jan sluit daarop aan: “De rat is een cultuurvolger, zoals we dat noemen. Hij is uiteindelijk afhankelijk van de mens. En wij geven hem voedsel, onderdak, water, eigenlijk alles wat hij nodig heeft.”
Verbinding zoeken
Marcel ziet wel een oplossing: “Praat met elkaar. Durf problemen in de wijk te benoemen, en zeg er wat van als je buurman zijn afval altijd naast de container zet. Je ziet toch dat veel mensen geen gesprekken meer hebben met hun buren over dit soort problemen. Daar profiteert de rat van. Het zijn slimme beesten, die niet altijd direct opvallen. Als je weet dat je buren last hebben van ratten, word je zelf ook alerter. Er wordt veel geklaagd, maar minder met elkaar gepraat.” Jan besluit: “Wees creatief bij het aanleggen van groen. Welke dieren lok je ermee? Welke dieren wil je juist niet op bezoek krijgen? Onderhoud van groen is leuk en plezierig, zeker als je het goed schoon houdt. Doe dat met elkaar. Zoek daarin de verbinding op. Dan heeft de rat minder kansen.”